Hodowlaniec: /* Profilaktyka i zabiegi lecznicze */ drobne edycyjne

2010-12-14T13:31:19Z

‎Profilaktyka i zabiegi lecznicze: drobne edycyjne

Hodowlaniec: Nowy artykuł (na podstawie źródła, którego jestem pierwszym autorem))

2010-12-14T13:00:50Z

Nowy artykuł (na podstawie źródła, którego jestem pierwszym autorem))

Nowa strona

'''Ichtioftirioza''', ''Ichthyophthiriasis'', '''kulorzęsek, ospa rybia.''' Bardzo zaraźliwa, niebezpieczna i jedna z najczęstszych [[choroby ryb akwariowych|chorób ryb]], wywoływana przez orzęska ''Ichtiophtirius multifiliis''. Niekiedy choroba ta bywa nazywana chorobą "białych punkcików" lub chorobą "grysikową".

== Wstęp ==
Orzęski są jednokomórkowymi organizmami żyjącymi na całym świecie. W każdym zbiorniku wodnym żyją, odżywiają się bakteriami i zawiesiną koloidalną. Jednokomórkowiec ten może osiągnąć wielkość 0,5- 1,5 mm i bywa niekiedy łatwo zauważalny gołym okiem. Dla małych [[narybek|rybek]] są one smacznym uzupełnieniem rodzaju pokarmu. Niektóre z tych orzęsków są jednak groźnymi pasożytami dla życia ryb. Postać dorosła jest jednolicie urzęsiona, ma kształt gruszkowaty lub kulisty, dlatego też przyjęła się nazwa „kulorzęsek".

== Żywiciele i lokalizacja pasożyta ==
Kulorzęsek może pasożytować u wszystkich gatunków ryb słodkowodnych. Lokalizacja jego może być w wielu miejscach. Najczęściej pasożyt ten umiejscawia się pod naskórkiem oraz w tkance łącznej skrzeli.

Niekiedy „żyje sobie” także w błonie śluzowej jamy gębowej, w gardzieli oraz w spojówce. Większą część życia spędzają one na skórze ryb i odżywiają się ich wydzielinami. Pasożyt żyje w naskórku gospodarza względnie w jego nabłonku skrzeli w wydrążonych miejscach. W warunkach hodowlanych najbardziej niebezpieczny jest dla narybku.

Oprócz gatunku ''Ichtiophtirius multifiliis'' u ryb może również pasożytować inny rodzaj orzęska - ''Ichtiophtirius marinus'', gatunek opisany u ryb morskich. Różni się on budową makronukleusa (jest segmentowany i ma 4-8 płatów).

== Budowa ciała kulorzęska ==
Kształt żywego pierwotniaka może ulegać znacznym zmianom. Średnica pasożyta wynosi 0,5-1,0 mm. Ciało pokryte jest prążkowaną [[Pellikula|pelikulą]] oraz rzędami rzęsek, dzięki którym pasożyt wykonuje energiczne ( rotacyjne) ruchy. Rzęski przebiegają w kierunku otworu gębowego pierwotniaka. Jest on umieszczony w nieznacznym zagłębieniu, przedsionku (''vestibulum''), o średnicy 8-20 mikrometra (µm). Otwór ten jest zaopatrzony w długie rzęski. Duży i dobrze widoczny makronukleus w kształcie podkowy lub nerki widoczny jest w centrum pierwotniaka. Do niego przylega niewielki mikronukleus. W cytoplazmie widoczne są liczne wakuole i ziarnistość na skórze podobna do ziarenek piasku.

Młody pierwotniak początkowo posiada kształt kulisty, z czasem nabiera kształt bananowy (wydłużony). Jest pozbawiony [[cytostom]]u, lejkowatego zagłębienia oraz rzęsek w jego okolicy. Całą powierzchnia jest pokryta rzęskami, wewnątrz których widoczny jest owalny makronukleus i bardzo mały mikronukleus oraz jedna wakuola. Z tyłu ciała znajduje się jedna, dłuższa wić.

== Rozmnażanie się ==
Kulorzęsek stale ulega przemianom, niezależnie od tego jaka jest temperatura. Proces ten odbywa się poza żywicielem. W okresie rozrodczym kulorzęsek przebija się przez skórę i opuszcza gospodarza przenosząc się na naskórek. Dojrzała postać pierwotniaka (tzw. tomont lub trofont) opuszcza rybę dostając się do środowiska wodnego. Tam osadza się na dnie zbiornika (akwarium) lub na roślinach i w bardzo krótkim czasie otacza się cienką błoną, tworząc cystę.

Procesu rozrostu jest zależny od temperatury. Pierwotniaki, które osiągnęły wielkość około 100 µm zdolne są do encystacji w temperaturze 22°C po 66 godzinach, a w temperaturze 27°C — po 48 godzinach.

W strefach międzyzwrotnikowych], jak również w zbiornikach lub akwariach o temperaturze podobnej jaka występuje w tej strefie, może być przyczyną eksplozji rozrostu i wielką plagą.

W bardzo szybkim czasie po opuszczeniu żywiciela następuje wydzielanie się substancji tworzącej ścianę cysty. Ściana ta jest dwuwarstwowa (wewnętrzna - włóknista, zewnętrzna - błoniasta). W wyniku wielokrotnych podziałów, które odbywają się we wnętrzu cysty, z jednego osobnika macierzystego może się wytworzyć nawet do 2 tysięcy młodych osobników. Takie osobniki długości ok. 10-35 µm noszą nazwę pływek (terontów). Uwalniają się one z cysty i dostają do [[woda|wody]].

Nowi nosiciele są zdolni do inwazji na rybę, muszą tylko znaleźć nowego gospodarza. Poruszanie się w wodzie pływek jest dla nich bardzo charakterystyczne (różniące go od innych żyjących w wodzie niepasożytniczych orzęsków). Polega on na szybkim obracaniu się przy równoczesnym pływaniu w głąb i do przodu, a następnie ku powierzchni wody w poszukiwaniu nowego gospodarza - żywiciela.

Podczas osiedlania się na nowym osobniku teront wykonuje obrotowe ruchy i za pomocą ostrego wyrostka wnika poprzez naskórek do głębszych warstw skóry. Najczęściej odbywa się to w okresie ok. 24 godzin. Po osiedleniu się pod naskórkiem kulorzęsek rośnie wewnątrz wykształcając cytostom i lejkowate zagłębienie (''westibulum''). W tym czasie przybiera kształt kulisty, a jego makronukleus jest kształtu podkowiastego. W ten sposób osiąga stadium dojrzałe. Cały cykl tych przemian trwa do 15 dni.

Przeżywalność takich nowych osobników (pływek) w środowisku zewnętrznym (bez żywiciela) zależna jest w dużej mierze od temperatury. Przy 27-28 °C giną one po 10 godzinach, a przy 18-20 °C po 3 dniach.

''Ichtiophtirius multifiliis'' rozmnaża się"
* w temperaturze 25°C – ok. 5 dni
* w temperaturze 20°C - ok. 7 dni
* w temperaturze 15°C - 10 - 12 dni
* w temperaturze 10°C- 25 do 30 dni
* w temperaturze 5°C – 70 - 80 dni
* w temperaturze 2-4°C- ok. 100 dni.

Najsilniejsze inwazje u ryb zdarzają się w okresie letnim, kiedy szybkość procesu rozmnażania pasożyta jest największa.

== Objawy choroby ==
Zarażona ryba jest niespokojna, niekiedy wykonuje gwałtowne ruchy ocierając się o dno lub przedmioty. W wyniku uszkodzenia skóry na powierzchni brzusznej ciała powstają przekrwione ubytki. Powierzchnia ciała jest pokryta większą ilością śluzu oraz drobnymi, białoszarymi wykwitami, wielkości ziarn piasku.
Choroba pojawia się najpierw na [[płetwa]]ch lub na plecach ryby. Już w stadium początkowym ryby składają płetwy i próbują pozbyć się pasożytów poprzez ocieranie się o rośliny i dekoracje.

Na ciele ryby zaczynają się pojawiać drobne cętki, koloru białawego przypominające kaszę mannę (przyczepione białe "kuleczki"). Z czasem ich ilość powiększa się.

Występuje u niej anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny. Ryba odmawia jedzenia a inwazja szybko się nasila. Pojawiają się objawy duszności u ryby („tzw. połykanie powietrza") na skutek mniejszej zdolności absorpcji [[tlen]]u przez chore ryby.

Oczy mogą być zachmurzone (mgliste). Zmiany w postaci wykwitów zdarzają się również na spojówce i rogówce mogące niekiedy powodować u chorej ryby ślepotę.

Płetwy mogą być postrzępione. Skrzela zmieniają barwę i są ciemnoczerwone. W wyniku inwazji stają się obrzękłe i pokryte dużą ilością śluzu. W przypadku silnej inwazji mogą wykazywać ogniska szarych postaci wraz z ubytkiem (zmiany martwicze).

=== Uwagi dodatkowe ===
Rozpoznanie ichtioftiriozy jest niekiedy niemożliwe lub błędne. Podobne objawy występują również przy innych chorobach. Białe plamki, które występują na powłokach zewnętrznych ryb mogą występować również przy innych chorobach:

* '''[[saprolegnioza]]''' (grzybicza choroba; pleśniawka)
** '''[[plistoforoza]]''' (pierwotniak zarodnikowy; choroba pasożytnicza bystrzyków neonowych).

== Profilaktyka i zabiegi lecznicze ==
Podstawą leczenia chorych ryb jest znajomość długości okresu, w którym kulorzęsk przebywa na rybie w poszczególnych zakresach temperatur.
Rozpoznawanie choroby opiera się na obecności typowych, drobnych guzków na skórze oraz na podstawie badania [[mikroskop]]owego w wydzielinie np. śluzu ze skóry [[ryby]].
Choroba ta jest możliwa do wyleczenia jeśli pasożyt ten nie przedostał się już do organów wewnętrznych.

Chore ryby należy koniecznie poddać 2-3 tygodniowej kąpieli. Podczas tej kuracji wodę podgrzewamy do temperatury w jakiej mogą przebywać gatunki ryb znajdujących się w tym zbiorniku ([[akwarium]]), oraz odpowiednio napowietrzamy wodę. Najbardziej korzystna temperatura to 28 - 30°C.

Podnosząc temperaturę zabija się wolno pływające pasożyty. Należy pamiętać, że podnoszenie temperatury nie zawsze zabije pasożyta. Podnoszenie temperatury powinno być używane w połączeniu z jakimś rodzajem leczenia.

Kąpiele stosujemy aż do zaniku białych plamek. Wykonujemy je w jednym z tych preparatów:
* [[zieleń malachitowa]] (Ichtiosan) 0,005 g/100 dm3 wody (bez konieczności uzupełniania),
* [[chloroamina|chloramina]] 1 g/200 dm3 wody — (można uzupełniać co 2—3 dni w ilości 1 g/500 dm3 wody)
* trypaflawina ([[akryflawina]]) 1 g/100 dm3 wody (uzupełniać co 5—6 dni w ilości 1 g/250 dm3 wody)
* [[rywanol|rivanol]] 1 g/500 dm3 wody — (uzupełniać co 5—6 dni w ilości 1 g/700 dm3 wody),
* [[błękit metylenowy]] 0,3 g/100 dm3 wody (nie wymaga uzupełnienia)
* FMC (10 - 15 ml/ 100 l wody)
* roztwór chlorowodorku chininy (1 g na 100 m3 wody).
* Sera Protazol (5ml/100l wody)
* Sera Costapur
* [[sól warzona|roztwór soli]] - (0.05% = 500 mg/L) …(nie zalecane w przypadku hodowli neonów, kardynałków)…
** Po okresie tygodnia można zmniejszyć dawkę o połowę.
''Jeśli kuracja ma być prowadzona w zbiornikach porośniętych roślinnością (akwaria, stawy), wodę należy dość silnie napowietrzać.''

=== Uwagi lecznicze ===
* Należy unikać zbyt szybkiej zmiany temperatury w zbiorniu. Zbyt gwałtowne podwyższanie temperatury powoduje osłabienie ryb i szybszy rozwój pasożyta co jest w przypadku leczenia niekorzystnym zjawiskiem dla chorych ryb.
** Leczenie za pomocą podwyższenia temperatury jest możliwe, lecz wiąże się to z ogromnym ryzykiem. Nie każda ryba to wytrzyma, nie każda roślina dobrze zniesie te warunki.
*** Wszystkie leczenia, do pewnego stopnia są toksyczne nie tylko dla pasożyta ale też i dla ryb… wybitnie osłabiona ryba nie będzie tolerowała leczenia.

=== Profilaktyczna uwaga ===
* W szczególnie ciężkich przypadkach oprócz kąpieli długotrwałych można stosować kąpiele krótkotrwałe:
** 0,01 g ichtiosanu w100 dm3 wody,
** 1 g trypaflawiny w 50 dm3 wody lub
** 1 g rivanolu w 250 dm3 wody
** 3% roztwór soli (30,000 mg/L) w czasie 30 sekund,
Kąpiel taką należy wykonywać raz dziennie przez 10—15 minut (powtarzać zabieg kilkakrotnie).
#: Leczenie ryb wymaga czasu i cierpliwości. Gdy zakończy się pełnym sukcesem może dać wiele satysfakcji i zdobycie cennego doświadczenia.

== Porada ==
W terapii ryb akwariowych można zastosować przenoszenie całej obsady ryb do coraz to innych akwariów z zachowaniem pewnych wskazań:
* co 48 godzin - w temperaturze 10°C.
* co 24 godziny - w temperaturze 15°C
* co 12 godzin - w temperaturze 25°C

Przenoszenie takie ma na celu uniknięcie powtórnej inwazji przez pływki pasożyta.
Zainfekowane akwaria powinny pozostać bez ryb co najmniej przez 5-8 dni, gdyż po tym czasie pływki pasożyta kulorzęska, które wydostają się z cyst giną na skutek braku nowego żywiciela.

== Czy wiesz, że... ==
* …choroba nie leczona kończy się śmiercią ryby…
* …''Ichthyophthiriasis'' może być obecna w [[akwarium]] w stanie utajonym przez długi czas…
* …pierwotniak ten wytwarza formy przetrwalnikowe odporne na działanie wszystkich leków przez 2—3 tygodnie, dlatego też stosowanie samych kąpieli krótkotrwałych jest niecelowe...
* …przetrwalniki te znajdują się nie tylko w wodzie, ale i na roślinach i w piasku. Wobec tego należy odkazić całe akwarium i sprzęt używany do jego obsługi…
* … wybuchy występowania choroby mogą występować, kiedy nowa ryba jest wprowadzana do akwarium...
* … kiedy ryba została uleczona z Ichtioftiriozy, to zwykle sformuje odporność do następnych infekcji…
* … zakażeniu mogą ulec ryby poprzez kontakt ze skażonym pokarmem, roślinami lub chorymi rybami…

== Ciekawostka ==
U samców karasi ozdobnych hodowanych w oczkach wodnych wiosną pojawia się wysypka związana z [[tarło|tarłem]]. Jest ona podobna do objawów ospy rybiej. Różnica polega na umiejscowieniu „wysypki” tylko na głowie (kulorzęsek atakuje całe ciało i płetwy)

== Zapobieganie ==
* nagłe oziębianie ryb, które łatwo może się zdarzać przy okazji transportu ryb
* kupowanie tylko zdrowych ryb z szanowanych dealerów
* [[Kwarantanna]] dla nowo nabytych [[Ryby|ryb]], [[ślimaki|ślimaków]] i roślin
* dokładne mycie i [[Dezynfekcja|odkażanie]] pokarmu [[pokarm (akwarystyka)|żywego]] (pokarm naturalny np. [[oczlik]]i, [[dafnia|dafnie]], [[rureczniki]] nie są nosicielem kulorzęska). Szczególnie zalecane w przypadku pochodzącego z naturalnych zbiorników wodnych.
* rozdzielanie chorej ryby od zdrowych ryb
* utrzymywanie wysokiej jakości wody
** mrożenie żywego pokarmu przed jego podaniem zapobiega w bardzo dużym stopniu zakażeniu kulorzęskiem.

== Zobacz też ==
* [[Choroby ryb akwariowych]]

== Bibliografia ==
* Maria Prost. Choroby ryb. Państw. Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, W-wa 1989 (ISBN 83-09-01335-3)
* H. Jakubowski, J. Ring. Ryby w akwarium. (ISBN 83-02-03493-2)
* Rudolf W. Hoffmann. Fischkrankheiten. Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2005, ISBN 3-8252-8241-4
* Rüdiger Riel, Hans A. Baensch. Aquarienatlas Band 1. MERGUS Verlag, Melle 2002, ISBN 3-88244-065-1

==Źródło==
[http://pl.wikipedia.org/wiki/Ichtioftirioza Wikipedia (jestem pierwszym autorem)]
[[Kategoria:Choroby ryb]]

@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 * [[zieleń malachitowa]] (Ichtiosan) 0,005 g/100 dm3 wody (bez konieczności uzupełniania),
 * [[chloroamina|chloramina]] 1 g/200 dm3 wody — (można uzupełniać co 2—3 dni w ilości 1 g/500 dm3 wody)
-* trypaflawina ([[akryflawina]]) 1 g/100 dm3 wody (uzupełniać co 5—6 dni w ilości 1 g/250 dm3 wody)
+* [[trypaflawina]] (akryflawina) 1 g/100 dm3 wody (uzupełniać co 5—6 dni w ilości 1 g/250 dm3 wody)
 * [[rywanol|rivanol]] 1 g/500 dm3 wody — (uzupełniać co 5—6 dni w ilości 1 g/700 dm3 wody),
 * [[błękit metylenowy]] 0,3 g/100 dm3 wody (nie wymaga uzupełnienia)
-* FMC (10 - 15 ml/ 100 l wody)
+* [[FMC]] (10 - 15 ml/ 100 l wody)
-* roztwór chlorowodorku chininy (1 g na 100 m3 wody).
+* roztwór [[Chlorowodorek chininy|chlorowodorku chininy]] (1 g na 100 m3 wody).
-* Sera Protazol (5ml/100l wody)
+* [[Sera Protazol]] (5ml/100l wody)
-* Sera Costapur
+* [[Sera Costapur]]
 * [[sól warzona|roztwór soli]] - (0.05% = 500 mg/L) …(nie zalecane w przypadku hodowli neonów, kardynałków)…
 ** Po okresie tygodnia można zmniejszyć dawkę o połowę.

Ichtioftirioza - Historia wersji

Hodowlaniec: /* Profilaktyka i zabiegi lecznicze */ drobne edycyjne

Hodowlaniec: Nowy artykuł (na podstawie źródła, którego jestem pierwszym autorem))